یکی ازنامهای تخم دراوستا ، «یوژم = yuzhm = یوشم =yushm » است که همان « یوج یا یوش یا یوغ یا جفت » باشد . تخم وبـزر(= باز+ راک= جفت به هم بافته ) وچهره chihr، که به معنای جوهرواصل و منشاءوذات است، « ازخـود »، هست. هراصل آفریننده ای ، درخود ، جفت ( اصل پیوند ) است . ازخود بودن ، به معنای آنست که درتحول دادنِ همیشگی به خود ، خودرا پیوسته میسازد ، وخودرا همیشه ازنو میآفریند ، یا به عبارتی دیگر، همیشه ازنو، پیدایش می یابد.« اصل= تخم »، چیزی هست که ازخود، امتداد می یابد .

اندیشه آفرینندگی ازاصل پیوند ( جفتی= سنگ= همزادیا ییما= یوج = مـر..... ) یا اصل جفت آفرینی، پیآیندهای گوناگون داشت . ازجمله ، اندیشه « پیوستگی» است . سراسر جهان هستی ، به هم  پیوسته است . این به معنای آن بود که آنچه هست ومیآید و گذشته است، به هم پیوسته است . ازاین رو « خدا وگیتی » به هم پیوسته اند ، وباهم یک هستی میباشند و دوجهان ودونوع هستی ، وجود ندارد . همین اندیشه پیوستگی ، ازخود ، این پیآیند را نیزدارد که اصل ، همیشه ، ازخود ، تحول ( دگردیسی ) می یابد . یا به عبارت دیگر، تخم ، دگردیسی می یابد . خدا که اصل هست ، فراسوی خود ، وجدا ازوجود خود ، خلق نمیکند ، بلکه خودش ، دگردیسنده به گیتی هست. استحاله ازحالتی به حالتی دیگر، ازگونه ای هستی ، به گونه دیگرهستی (پیدایش یافتن= جامه گردانیدن= تغییرصورت ورنگ به خود دادن) یک پدیده « جفتی = سنگی= همزادی = یوجی ... » است . هرچیزی که به چیزدیگر، دگردیسی می یابد ، به آن پیوسته وبا آن جفت هست . ازاین رو سراسرروند آفرینش ، روند پیوسته به همست . وارونه این اندیشه ، درتورات دیده میشود که یهوه ، هر روزی ، چیز دیگری، جدا ازروزپیشین ، خلق میکند . این بیان آنست که خدا با جهان، پیوسته نیست ، و این بخشهای خلق شده نیز ، درگوهرشان ازهم، برنیامده اند ، یا ازهم پیدایش نیافته اند ، بلکه هربخشی ، تابع ومحکوم اراده خداست . هربخشی ازهستی، جداگانه ازیهوه ، خلق میشود . ولی درفرهنگ ایران ، جهان هستی ،ازهم دیگر، پیدایش می یابد . بلوچیها ، به زایش ، پیدایش میگویند . زایش هم ، گونه ای ازپیدایش است . جهان هستی ، ازهمدیگر، زاده میشوند . این اندیشه درتقویم (= ماهروز) ایران ، عبارت خود را یافته است . زمان، روند ِ گسترش خدا به گیتی است . سال به شش بخش ، تقسیم شده است و هربخشی ازبخش پیشین ، پیدایش می یابد، و بدان پیوسته است . این اندیشه را یزدانشناسی زرتشتی ، دگرگون ساخته است، تا شش باراهورامزدا مانند یهوه ، با خواستش ، هر بخش را جداگانه بیافریند .

«آفریدن با خواست » را جانشین اندیشهِ « آفرینش درروند ِ پیدایش ازهم » ساخته است . بدینسان ، جهان به هم پیوسته ، تبدیل به جهان ازهم بریده میگردد . اراده وعلم ( نور) خدا، برّنده است . خدائی که خودش ازجهان بریده وجداست ، جهان ازهم بریده خلق میکند . ولی در نگرش فرهنگ ایران ، از« آسمان ابری= سیمرغ » ، « آب» ، پیدایش می یابد ، ازآب ، زمین، پیدایش می یابد . از زمین ، گیاه ، پیدایش می یابد . ازگیاه ، جانور، پیدایش می یابد . ازجانور، انسان ، پیدایش می یابد . ازانسان ، سیمرغ (خدا )، پیدایش می یابد . بدینسان همه هستی باهم جفت و به هم پیوسته اند ، با هم پیوند ( = جفت ) دارند . این اندیشه ، چیزی جز امتداد دادن و انتزاعی وکلی ساختن اندیشه « تخم = یوژم = بازراک = دوانه » نیست . تخم ، هم بُن است وهم « بـَر» است . تخم که دربُن ، تاریک وسیاه وگـُم است ، درشاخ وبرگ وبر، رنگارنگ وروشن میشود ، وریشه (تاریکی) گیاه ، و تنه وشاخ وبرگ وبر( روشنی)،درگیاه، ازهم جداناپذیرند . «تاریکی وسیاهیِ ریشه » ، دشمن وضد ِ روشنی و رنگارنگی و آشکارگی ِساقه وبرگ وبـَر نیست ، بلکه پیوسته بدانست .تاریکی در روشنی ، پیدایش می یابد وبا آن جفتست . سیاهی و تاریکی ، نحس وشوم وتباهی نیست . سیاهی در رنگارنگی ِگیاه ، پیدایش می یابد وبا آن جفتست . اینست که دواندیشه 1- « تاریکی، سیاهی، گم بودگی » ، با 2- « روشنائی ، رنگارنگی، پیدائی و دیدنی وآشکار»، باهم جفت و پیوسته ، وازهم جدا ناپذیرند . آنچه دریک چیز، تاریک است با روشنی درهمان چیز، دوبخش جداناپذیرازهمند . آنچه سیاهست ، با آنچه رنگارنگ یا رنگین کمانست ، بهم متصلند .

اصلا واژه « روشن » که دراصل « رخشان=raoxshna = رخش » هست ، به معنای « دورنگ بهم آمیخته و رنگین کمان » است . چیزی روشن است که رنگین کمانست ، که رنگارنگست . آنچه درهرجانی ، نهفته است ، با آنچه درآن آشکاراست، باهم یگانه و جفتند . آنچه درهرموجودی ، گم هست ، پیدا هم هست، وگمی وپیدائی، همیشه باهمند ودورویه یک سکه اند . آنچه نادیدنی و ناگرفتنی است ، با آنچه دیدنی و گرفتنی است ، ازهم جداناپذیر، و باهم جفتند .« بُون » که زهدان باشد و تخم ، تاریک هستند ، ولی آفریننده اند . هرچه «هست» ، « بُن وشاخه  باهم » هست ، و ریشه آن، گم وتاریک ، وشاخه های آن ، یافته وروشنست . سیاه که « سیاک = سه + یاک =سه + آک » باشد، به معنای « سه مادریا سه تخم ، یا مادروتخم »، یا « اصل زایش رویش » است . سیاه ، اصل پیدایش یا تحول به رنگارنگیست . خدا یا ارتا ( تخستین عنصر درهرجانی ) ، که آسمان ابـریست ( آسمان تاریک وسیاه است ) و با آذرخش ( آذر+ رخش ، روشنی ِ آتش ) ، سنگ (به هم متصل )است ، زنجیره شش حلقه ای ِ« گمبودگی با پیدائی» ، «تاریکی باروشنائی»، «سیاهی با رنگارنگی» میشود. زمان ، حلقه های به هم پیوسته ِ« نهفته ِ آشکار، سیاه ِ رنگارنگ ، گم ِ پیدا...» است  . ازاین رو، این اندیشه « تاریکی آمیخته با روشنی » ، یا « سیاهی تحول یابنده به رنگ ویا رنگارنگی » ، یا « گم ِ همیشه در روند پیدا شوی» یا « مجهول ِ همیشه  معلوم شونده » ، یا « همیشه نهفته ای که همیشه آشکارشونده » است ،  یک اندیشه بدیهی دراین فرهنگست . ازاین رو نیزخدا ، « دیو» خوانده میشد، چون دیو، دوتای بهم بسته و به هم بافته، ویا باهم آمیخته است .

در جائی ، روشنی بیکران ، ودرجای دیگر، تاریکی بیکران نیست . درجائی، سپیدی بیکران و درجای دیگری وجدا ازآن ، سیاهی بیکران نیست . درجائی ، خیرو درجائی دیگر، شرّنیست.  درجائی ، «علم بیکران ِ همیشه روشنگر» و درجای دیگروجدا ازآن، « جهل مطلق وهمیشه نازا» نیست . هیچ انسانی ( مردم = تخم ) یا تخمی نیست که هرچند نیز تاریک باشد ، ولی روینده و پیداشونده و روشن شونده و رنگارنگ شوندهِ ازخود ، نباشد . چنین جهلی در هیچ انسانی و درهیچ ملتی و طبقه ای و جنسی و نژادی وجود هم ندارد . انسان، منشاء تاریکی وروشنائی باهمست. انسان، همیشه جاهل ِدانا ، و دانای جاهلست . جهل ودانائی را نمیشود ازهم برید و چون این دو باهم آمیخته اند، انسان، وجود جوینده است. هرپرسشی، ریشه یا بُن تاریک ِ پاسخ یا بینش است . این پرسش ِ سیاه وتاریکست است که میروید و پاسخ وبینش ِروشن ورنگارنگ میشود . این پـُرسنده است ، که دگردیسی به داننده می یابد . این جوینده است که می یابد .هیچ پرسشی نیست که پاسخش را نیافریند وبا پاسخش جفت نشود ، چنانچه هیچ بن تاریکی نیست که درشاخ وبرگ وبار، پاسخ نشود ، وهیچ پاسخ یا دانائی ِ روشنی نیست که پرسش ِتاریک ، نیافریند .

ما امروزه چنین میاندیشیم که یک انسانی یا پدیده ای ، هنگامی روشن شد، دیگربساط تاریکیش، برای همیشه برچیده شده است ، چون ما « وجودِ اصل آفرینندگی درپدیده، یا درانسان ، یا درآنچه هست » را رها کرده ایم . ما ازتاریکی وسیاهی که اصل آفرینندگیست میگریزیم . ما میخواهیم همیشه روشن باشیم . ما ازتاریکی آفریننده درخود میترسیم وازآن میگریزیم . ما ازجستجوکردن وسرگردان بودن ، اکراه ونفرت داریم  . ولی آنها ، درتاریکی وسیاهی و گمی و نهفتگی، درست، بخش آفریننده پدیده یا انسان را میدیدند ، و پیدایش را « روند روشن شوی دررنگارنگ شوی » میدیدند که دراوج روشنائی و رنگارنگ شوی ، باز نیز« تاریکی وسیاهی و نهفتگی و گمشدگی » پیدایش می یابد .

جهان ، همیشه جهان ِجستجومیماند . دانش وبینش، هیچپگاه ، ازجستجو، بریده و جدا نمیشود . کسی نبود که همه چیزرا میداند. دانشی که بی نیازازجستجوشود ، درجهان هستی وجود ندارد .خدائی نیزکه همه چیز رابداند ونوریا روشنی بیکران باشد، وجود ندارد . روشنی که بی نیاز از تاریکی بشود، وجود ندارد . خدا ، نیز مانند هرتخم ( اصل ) دیگر، سیاه وتاریک وگمی است ، که در روشن ورنگارنگ شدن ، دگردیسی می یابد ، و هیچگاه نیز، روشنی بیکران نمیشود ، بلکه دراوج روشنائی ، باز تخم تاریک وسیاه ، یا اصل نوآفرینی میگردد . نوآفرینی ونو وتازه شدن، اصل زندگی شاد است . بینشی که تازه نمیشود، بینش مرده وافسرده و ضد رندگیست  حقیقت ، خودش ، ازنو، پرسش میشود، تا ازنو، بینش تاره بیافریند. پیدا ، خودش ، گم شونده است، ودراوج پیدائیش ، گم میشود   . تاریکی وسیاهی و گمشدگی ونهفتگی، برضد روشنی و رنگارنگی و نهفتگی وگمشدگی نیست . پنهان، برضد آشکارنیست ، بلکه بخش متمم آنست .

این پنهان یا تاریک یا سیاهست که با دگردیسی به روشنی دررنگارنگی ، پیدایش می یابد، ولی دگردیسی ، چون « تحول گوهری ازحالتی به حالتی » است ، بیان « اصل شفافیت » است .  هرحالتی که تبدیل به حالتی دیگر بیابد ، پیوسته به حالت پیشین میباشد و طبعا شفافست ، چون درخود ، همان گوهر را انتقال داده است . تحول خدا یا حقیقت یا اصل ، به انسان یا گیتی ،  شفاف است . چیزی برای انسان ، شفاف میشود که با گوهرانسان بیامیزد و به آن به پیوندد . ما امروزه شیشه را شفاف میدانیم . ولی دیدما هرچند ازیکسوی شیشه، چیزی را د ر سوی دیگر می بیند، ولی نه آنچیز، ازشیشه رد میشود و میگذرد و به ما انتقال داده میشود ، ونه ما ازشیشه ، رد میشویم . ما مانند مگسی هستیم که هوای آزاد را درپس شیشه می بینیم وشوق رسیدن به آن را داریم . ما برغم شفافیت ، همیشه ، جدا ازحقیقت میمانیم، هرچندهم آن شیشه بسیارنازک باشد . شیشه شفاف ونازک، سخت ترین دیوار وگذرناپذیرترین سد هست . این شفافیت ، مارا ازآمیختن با خدا وحقیقت واصل، بازمیدارد. گوهر، دراین شیشه شفاف ، انتقال نمی یابد . این شفافیت ، مفهومیست که ازمفهوم نور برّنده ( بینشی که دربریدن ، روشن میکند ) ایجاد شده است و بکلی برضد مفهوم اصیل شفافیت درفرهنگ ایران است .

شفافیت ، یافتن ِ « راه گذر بینش ازشیشه » و « بریده ماندن خود ازآنچه دیده میشود »  نیست . این بینش ، همیشه مارا محروم میگذارد ، وکلاه سرما میگذارد . ما با جهان وگیتی ، ما با خدا ، ما با حقیقت ، ما با بُن خود ، هیچگاه دراین بینش ، پیوند نمی یابیم . شفافیت حقیقی ، درست امکان پیوند مستقیم وبیواسطه یافتن با گیتی وبا خدا وبا حقیقت و با بن خود، وبا بُن هستی  است .

این « هوا =hva » است که شفافست . این هواهست که ما هنگامی تنفس میکنیم وبا آن جفت میشویم ، مارا زنده ، یعنی «ازخود= یا وجودی آزاد» میکند . خدا وحقیقت برای ما « هوای جنبان ، هوای جنباننده » ، وای ِبه است . شفافیت شیشه ای ، هرگز جانشین شفافیت هوا ( که انسان را بلافاصله ، ازخود میسازد ) نمیشود . ما شیشه های شفاف نمیخواهیم ، ما هوای شفاف میخواهیم . ما شیشه های شفاف را میشکنیم ، تا به هوا برسیم ، چون نیاز به هوا داریم . بُت های حقیقی ، همین شیشه های شفافند .

برای ما دیدن ، هنگامی شفافست که چشم ما ، حقیقتِ هرچیزو خدا و اصل را بچشد. برای این نیز، چشم را ، چشم میخوانیم . چرا به اندام بینائی ، چشم گفته ایم ؟ آیا درشگفت نیستیم که چرا به آنچه روشن میکند ومی بیند ، چشم گفته میشود که « آنچه میچشد » معنا میدهد! چون شفافیت دردیدن برای ایرانی، جفت شدن و پیوستن با گوهرچیزهاست . چشم ، میچشد ، میمزد . چشم ، تخمیست که تشنه آب است تا سبزو روشن شود ، تا بینا شود .

هوا ، اینهمانی با «vaay وای = وای به » دارد که هم هواست وهم خدای هوا ودم و باد ( اسو= اهو ) هستT وهم پرنده ( اصل جنبش با یک جفت پر) است . وای vaay، اصل جفت گوهر، یعنی اصل آفریننده و « ازخود ، جنبان ، وازخود ، جنباننده » است . اینست که وای ، تبدیل به واژه « = vaazواز= = باز » شده است که هم به معنای جفت ( بازو) است وهم به معنای پروازو جنبش وتحول است . درابرسیاه وتاریک باران زا که سیمرغ باشد ، آتش وازیشت vaazishtهست . وازیشت ، که همان حرکت وتحول ( =vaazواز) وپروازشتاب آمیزاست ، اصل حرکت وتحول میباشد . وازیشت ، اصل حرکت وتحول ، یا آتش زنه یا آتش افروزمیباشد ، به عبارت دیگر، هرتخمی را رویا وسرافرازو زنده میکند و میزایاندومیرویاند . این آتش وازیشت ( اصل جنبش وتحول ) درابرتاریک وسیاه ، اصل پیدایش آذرخش ( رخش= رنگین کمان= روشنی) و باران میشود. آذرخش ( آذر + رخش ) اصل رخش یعتی اصل روشنی ورنگارنگی است و باران ، اصل آبست که تخم را سبزو رویا میکند . ما « هوا = وای = وای به = رام ، خدای زندگی » را درشـُش های خود ، می هنجیم ، به درون خود فرومیکشیم ( هنجیدن = سنگیدن = جفت شدن ) . ما دراین هنجیدن هوا ( دم= باد ) ، با وازیشت که اصل پیدایش آذرخش و آب، درابر تاریک وسیاه هست ، جفت میشویم ، و این اصل پبدایش آذرخش و آب ( شیرابه همه جهان هستی ) ، تخم مارا ( مر+ تخم ) رویا وشکوفا وسبزو روشن میکند .  این پیوند یافتن وازیشت ( اصل حرکت وتحول ) درابرتاریک وسیاه ، همان « شب = شف = شه ف » است که نام سیمرغ است . دراین شب است که اصل حرکت وتحول ، اصل آفریننده آذرخش و آب هست .  اینست که شفافیت ، پیوستگی با آب ورخش ( روشنی ورنگارنگی ) درتاریکی شب ( شه و= شه ف = شفافیت ) میباشد . ریشه وبُن یا تخم ، درتاریکی وسیاهی است که  آب واصل تحول (رخش= رنگارنگی ) را می چشند ومیمزند و می هنجند ، وسبزو روشن ورنگارنگ میشوند . اینست که بینش وشناخت درفرهنگ ایران، با چشیدن ومزیدن خدا ( شیرابه هستی = رود وه دایتی = رود وه ، که جفت رودِ رنگ ranghaاست ) درسراسر حواس کارداشت . انسان ، با چشم ، میچشد . چشم که نخستین پیدایش جان ( تخم آتش ) بود ، وبا خرد اینهمانی داده میشد ، در دیدن ، میچشد ومیمزد و با گوهر چیزها جفت  میشود . اینست که فرهنگ ایران ، برضد اندیشهِ « واسطه و پیامبرو رسول ومظهرالهی » است  .

یاد داشتهای روزانه